Thông gió và hút mùi trong bếp: khói dầu, khí gas và những chỗ lắp sai
Các bài trước trong mục bếp đã nói về vị trí bếp, tam giác làm việc, bàn ăn và tủ lạnh. Bài này nói về thứ không nhìn thấy nhưng ngửi thấy hằng ngày: không khí trong bếp. Phong thuỷ hay dùng chữ “thông khí”, “tụ khí”, “bếp ngột”. Dịch ra ngôn ngữ đời thường, đó là chuyện khói dầu, hơi nước, mùi thức ăn và khí đốt có thoát ra ngoài được hay không.
Đây là phần có thể kiểm chứng được: dầu mỡ bám tủ, trần ố vàng, mùi ám sang phòng ngủ, cảm giác cay mắt khi chiên. Làm đúng thì thấy khác ngay, không cần tin hay không tin.
Khói bếp gồm những gì
Khi nấu, bếp tạo ra mấy thứ cần đưa đi:
- Hơi dầu và hạt mỡ li ti từ chiên, xào: đây là thứ bám lên tủ, tường, trần thành lớp dính vàng.
- Hơi nước từ luộc, hấp, nấu canh: làm ẩm, đọng nước trên trần, nấm mốc ở góc tủ trên.
- Mùi: cá, mắm, hành phi, đồ nướng.
- Sản phẩm cháy khi dùng bếp gas: khí nóng, hơi nước, và lượng nhỏ các khí khác. Bếp gas cháy không hết, ngọn lửa vàng đỏ thay vì xanh, là dấu hiệu cần vệ sinh đầu đốt hoặc gọi thợ.
Bếp từ, bếp điện không có khí đốt nhưng vẫn có khói dầu và hơi nước. Nên chuyện hút mùi không phụ thuộc loại bếp.
Hút mùi đẩy ra ngoài hay lọc tuần hoàn
Có hai kiểu máy hút mùi, và đây là chỗ hay chọn sai nhất:
- Kiểu đẩy ra ngoài: hút khói qua lưới lọc mỡ rồi đẩy qua ống ra ngoài trời. Đưa được cả mùi, hơi nước và nhiệt ra khỏi nhà. Đây là kiểu hiệu quả nhất.
- Kiểu lọc tuần hoàn: hút qua lưới lọc mỡ và than hoạt tính, rồi thổi trả lại vào bếp. Giữ được một phần mỡ và mùi, nhưng không đưa hơi nước và nhiệt ra ngoài. Than hoạt tính phải thay định kỳ, quá hạn thì gần như chỉ còn là cái quạt.
Căn hộ không khoan được tường ra ngoài thì đành dùng kiểu tuần hoàn. Nhưng nếu có lối ra, ống thông gió kỹ thuật hay cửa sổ bếp, kiểu đẩy ra ngoài đáng đầu tư hơn nhiều. Nhà nấu nhiều món chiên xào kiểu Việt thì càng nên.
Lắp cao bao nhiêu và ống đi thế nào
Mỗi hãng có khuyến cáo riêng trong sách hướng dẫn, và đó là số bạn nên theo. Một vài nguyên tắc chung:
- Máy hút mùi treo thường được khuyến cáo cách mặt bếp khoảng 65 đến 75 cm. Thấp quá thì cụng đầu và nóng máy; cao quá thì khói tản ra ngoài trước khi tới miệng hút.
- Mặt hút nên rộng bằng hoặc hơn mặt bếp. Bếp 70 cm mà máy 60 cm thì khói ở nồi bên rìa thoát ra ngoài.
- Ống thoát càng ngắn, càng ít khúc cua càng tốt. Mỗi khúc cua gấp làm giảm lưu lượng đáng kể. Ống nhỏ hơn đầu ra của máy là lỗi lắp hay gặp.
- Đầu ống ra ngoài trời nên có nắp chặn gió ngược và lưới chống côn trùng, chim làm tổ.
- Không nối ống hút mùi vào ống thoát khí của máy nước nóng, không đổ vào trần thạch cao kín. Đổ vào trần là mang mỡ và hơi nước lên chỗ không ai lau được.
Gió bù: thứ ai cũng quên
Máy hút mùi đẩy không khí ra ngoài thì phải có không khí vào bù. Bếp đóng kín cửa, máy chạy mạnh mà không có chỗ cho gió vào, máy sẽ kêu to mà hút yếu, khói vẫn đọng.
Cách làm đơn giản: hé cửa sổ bếp hoặc cửa sổ phòng gần đó khi nấu, khoảng một gang tay là đủ cảm nhận khác biệt. Thứ tự đúng là mở hút mùi trước khi bắt đầu nấu, và để máy chạy thêm 10 đến 15 phút sau khi tắt bếp để hút nốt hơi còn đọng.
🔴 Bếp gas: những việc an toàn mà chữ “thông khí” muốn nói
Phần này không phải quy ước. Nó là chuyện sống còn:
- Bình gas để ở chỗ thoáng, không nhét kín trong tủ bếp không có lỗ thông, không đặt sát nguồn nhiệt.
- Kiểm tra dây dẫn và van định kỳ: dây cứng, nứt, phồng là thay. Bôi nước xà phòng lên các mối nối khi mở van, thấy sủi bọt là có rò.
- Ngửi thấy mùi gas: không bật tắt công tắc điện, không bật lửa, không dùng điện thoại ngay trong bếp. Khoá van bình, mở cửa cho thoáng, ra ngoài rồi mới gọi người xử lý.
- Không đun nấu trong phòng kín bằng bếp than, bếp cồn, bếp nướng than hoa trong nhà. Khí CO không màu không mùi; nhà kín nướng than là kiểu tai nạn năm nào cũng có.
- Lắp thiết bị báo rò gas nếu dùng gas, gắn đúng độ cao nhà sản xuất hướng dẫn. Khí gas hoá lỏng nặng hơn không khí nên thường dồn xuống thấp.
Vệ sinh lưới lọc: lịch thực tế
Lưới lọc mỡ đầy thì máy hút yếu hẳn, và lớp mỡ dày trên lưới là thứ bắt lửa được. Lịch tham khảo:
- Lưới lọc kim loại: ngâm nước nóng pha nước rửa chén rồi chà, khoảng mỗi tháng một lần với nhà nấu thường xuyên. Nhiều loại cho vào máy rửa chén được, xem sách hướng dẫn.
- Than hoạt tính của máy tuần hoàn: thay theo khuyến cáo của hãng, thường tính bằng tháng. Không rửa than hoạt tính, rửa xong không còn tác dụng.
- Thân máy và mặt dưới: lau sau mỗi lần nấu nhiều dầu, trước khi mỡ kịp khô.
Bếp không có cửa sổ
Nhiều căn hộ bếp nằm sâu trong nhà, không có cửa sổ riêng. Lúc này:
- Ưu tiên tìm đường cho ống hút mùi ra ống kỹ thuật hoặc ra lô gia, hỏi ban quản lý toà nhà quy định trước khi khoan.
- Nếu chỉ dùng được máy tuần hoàn, hạn chế chiên ngập dầu trong nhà; món chiên rán nặng có thể làm bằng nồi chiên không dầu đặt gần cửa thoáng.
- Đóng cửa ngăn bếp với phòng ngủ khi nấu để mùi không ám chăn gối.
- Một quạt thông gió nhỏ đẩy khí ra lô gia vẫn tốt hơn không có gì.
Nói gọn lại
“Bếp thông khí” trong phong thuỷ, làm cho đúng, là ba việc: hút mùi đẩy được khói ra ngoài trời, có gió bù khi nấu, và bếp gas không có chỗ rò. Ba việc này làm tốt thì tủ bếp sạch hơn, nhà bớt mùi, và an toàn hơn hẳn bất kỳ món vật phẩm nào đặt trên bếp.